Znad Dniepru nad Prosnę - żołnierska odyseja 1918-1920
Pierwsza wojna światowa i związane z nią rewolucje społeczne wyzwoliły w Europie Wschodniej prawdziwą erupcję dążeń do odrodzenia państwowości wśród narodów zniewolonych. Obalenie caratu i przejęcie władzy w Rosji przez Rząd Tymczasowy spowodowało powołanie w Kijowie już 17. (4.) marca 1917 Ukraińskiej Centralnej Rady. Rada domagała się przyznania Ukrainie uprawnień autonomicznych, natomiast po zwycięstwie rewolucji bolszewickiej i po ogłoszeniu tzw. „Deklaracji praw narodów Rosji" proklamowała 20. (7.) listopada utworzenie własnego państwa - Ukraińskiej Republiki Ludowej. Deklarowała jednocześnie utrzymanie federacyjnego związku z Rosją. Pierwszy ogólnoukraiński Zjazd Rad Delegatów Robotniczych, Żołnierskich i Chłopskich zwołany z inicjatywy bolszewików na grudzień 1917 roku wyraził votum zaufania Centralnej Radzie. Potwierdził jej decyzje w sprawie budowy suwerennego ukraińskiego państwa.
Jednak delegaci bolszewicy nie podporządkowali się decyzjom większości na tym Zjeździe i przenieśli swoje obrady do Charkowa, skąd podjęli walkę z Centralną Radą. Z ich inicjatywy powołano w Charkowie separatystyczny rząd Ukrainy Radzieckiej, który w wyniku zbrojnej interwencji Armii Czerwonej szybko rozprzestrzenił sferę swoich wpływów. We wschodnich regionach Ukrainy powołano pod koniec stycznia 1918 roku Republikę Doniecko-Krzyworoską, która zgłosiła akces do Rosji Radzieckiej.
W sytuacji wielowładzy, jaka się wytworzyła na Ukrainie, oraz zbrojnych i politycznych nacisków ze strony RFSRR na jej pełną sowietyzację, Centralna Rada zdecydowała się na zerwanie swych dotychczasowych stosunków z Rosją i 9 stycznia 1918 roku proklamowała utworzenie suwerennego i niezależnego państwa - Ukraińskiej Republiki Ludowej. Władze RFSRR nie uznając nowego państwa, planowały zbrojne obalenie Centralnej Rady i podporządkowanie całej Ukrainy nowym strukturom władzy, tworzonym przez bolszewików. W ten sposób Rosja Ra-dziecka rozpętała wojnę nie tylko z Centralną Radą ale również podważyła niezależność narodu ukraińskiego.
W lutym 1918 roku URL została uznana przez państwa centralne, co potwierdziło jej suwerenność na arenie międzynarodowej. W Brześciu w trakcie rokowań po-kojowych Rosja Radziecka musiała zrzec się pretensji do Ukrainy, zgodzić na wy-cofanie z niej swoich sił zbrojnych i wyrazić zgodę na zawarcie z Centralną Radą układu granicznego. W końcu 1918 roku, kiedy rozpadła się monarchia austro-węgierska, a państwa centralne poniosły na zachodzie klęskę wojskową, sytuacja na Ukrainie zaczęła się zmieniać radykalnie. W Galicji Wschodniej Ukraińcy prokla-mowali utworzenie odrębnego państwa - Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W Kijowie, w międzyczasie przejął władzę zorientowany na państwa Ententy Dyrektoriat z atamanem Semenem Petlurą na czele, proklamowano federację z galicyjską republiką. Jednocześnie od wschodu ruszyła kolejna ofensywa wojsk radzieckich. Petlura spychany przez nie na zachód, dla ratowania państwowości ukraińskiej zaniechał walk z armią polską a następnie zawarł faktyczny i formalny sojusz z Polską, w którym uznał jej prawo do Galicji Wschodniej i zachodniej części Wołynia.
W ten sposób Zachodnio-Ukraińska Republika Ludowa zakończyła swoje istnienie. W końcu kwietnia 1920 roku podpisano polsko-ukraińskie umowy: polityczną i wojskową. Ich rezultatem była ofensywa wojsk polskich, posiłkowanych przez oddziały Petlury, przeciwko Armii Czerwonej na Ukrainie. Po początkowych sukcesach (zdobycie Kijowa 7 maja 1920 roku) nastąpiła kontrofensywa przeciwnika i Armia Czerwona stanęła u wrót Warszawy a nad Polską zawisła groźba utraty suwerenności. Wojna polsko-radziecka zakończyła się ostatecznie traktatem pokojowym podpisanym 18 marca 1921 roku w Rydze między Polską a RFSRR i Ukraińską SRR. Traktat ten oznaczał zwycięstwo Polski ale i porażkę ukraińskiego sojusznika. Zgodnie z postanowieniami traktatu ustalono granicę polsko-radziecką, którą na odcinku ukraińskim wytyczono wzdłuż rzeki Stwigi, poprzez Korzec i da-lej wzdłuż Horynia, przez Białozorkę a następnie Zbruczem aż do Dniestru. Pozo-stałe ziemie, wchodzące dawniej w skład monarchii austro-węgierskiej, a zaludnione przez Ukraińców zostały (w ramach tak zwanego porządku wersalskiego) różny-mi aktami międzynarodowymi przyznane jeszcze dwu innym państwom: Czecho-słowacji i Rumunii. Ukraińcy wchodzili w nowy okres historyczny podzieleni kil- koma granicami państwowymi. Jednakże ich dziejową zdobyczą była udana, choć krótkotrwała, odbudowa państwowości na większości własnego terytorium etnicznego w postaci utworzenia URL. Pamiętali o tym Ukraińcy w Polsce, których wielu mieszkało na ówczesnym jej terytorium jak i przebywający tu emigranci. Pielęgnowali oni swoją tradycję, język oraz miejsca związane z tradycją i historią Ukrainy. W szczególny sposób dbali o swoje nekropolie. Przykładem może być społeczność ukraińska w Kaliszu, która powstała właśnie w rezultacie tych tragicznych wojennych losów.
>>>>Nastepna strona>>>>
